Linux sunucuda disk doldu: No space left on device çözümü

“No space left on device” hatası, işlemin yazmak istediği yerde kullanılabilir kaynak kalmadığını gösterir. Diskteki boş alanın yanı sıra, inode adı verilen dosya kayıtları da tükenebilir. Çok sayıda küçük dosya bu kayıtları doldurabilir. Bu nedenle önce doğru dosya sistemini bulup alan ve inode değerlerini ayrı kontrol edeceğiz.

Bu rehber, Linux VPS veya VDS sunucuda disk doluluğunun nedenini bulma, güvenle alan açma ve sonucu doğrulama içindir. Veritabanı dosyalarını silmek, sunucuyu yeniden kurmak veya diski biçimlendirmek ilk çözüm değildir.

Gereken erişim: SSH ile sunucuya giriş ve gerektiğinde sudo yetkisi. Aşağıdaki bütün komutlar bağlandığınız sunucuda çalışır. root kullanıcısıyla bağlıysanız sudo önekini yazmanız gerekmez. Paylaşımlı hosting hesabındaki kota için aynı işlemleri sunucunun tamamına uygulayamazsınız; cPanel kaynak kullanımını kontrol edin.

Görseller, Ubuntu 24.04 LTS kullanan gerçek bir demo VPS üzerindendir. Hatalar, ana sistem bölümünden ayrı ve yalnız bu çalışma için hazırlanmış küçük test dosya sistemlerinde oluşturuldu. Kendi sunucunuzun diskini doldurmanız veya test dosya sistemi oluşturmanız gerekmez. Ekranlardaki /mnt/dchost-disk-demo-* yolları örneğe aittir; kendi uygulamanızın yazdığı yolu kullanın. Sunucuya özel bilgiler gizlenmiştir.

1. Hata hangi dosya sisteminde?

Hata veren işlemi, dosya yolunu, saati ve son değişikliği not edin. Yedekleme, dosya yükleme ve veritabanı işlemleri farklı klasörlere yazabilir. / bölümünde yer olması, ayrı bağlı /var veya /backup bölümünde de yer olduğunu göstermez.

Önce hata veren mevcut klasörü seçin. Aşağıdaki /var örneğini kendi yolunuzla değiştirin. Henüz oluşmamış bir dosya yerine en yakın mevcut üst klasörü kullanın:

CHECK_PATH=/var
date -Is
findmnt --target "$CHECK_PATH" --output SOURCE,FSTYPE,TARGET
df -hT -- "$CHECK_PATH"
df -i -- "$CHECK_PATH"

Komutları sırayla çalıştırın. No such file or directory alırsanız sonraki sonucu yorumlamadan önce yolu düzeltin. Bu komutlar dosya silmez.

Ekrandaki alan	Nasıl okunur?
`TARGET` / `Mounted on`	Seçtiğiniz klasörün bağlı olduğu dosya sistemi. Sonraki ölçümleri aynı yerde yapın.
`Avail` ve `Use%`	Kullanılabilir alan ve alan doluluğu. `Avail` sıfırsa uygulamaların yazacak alanı kalmamış olabilir.
`IFree` ve `IUse%`	Kullanılabilir inode sayısı ve inode doluluğu. Yeni dosya veya klasör için kayıt gerekir.
`FSTYPE` / `Type`	Dosya sistemi türü. Ekranlardaki örnek `ext4` kullanır.

Gerçek Linux terminalinde findmnt, df -hT ve df -i çıktıları; kök disk ile iki yalıtılmış demo dosya sisteminin sağlıklı başlangıç durumu. — Linux terminaliÖnce doğru dosya sistemini bulun
Hata veren klasörün hangi diskte olduğunu belirleyin; ardından alan ve inode kullanımını ayrı ayrı okuyun.

Use% sütunu: disk alanı — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliÖnce doğru dosya sistemini bulun
Hata veren klasörün hangi diskte olduğunu belirleyin; ardından alan ve inode kullanımını ayrı ayrı okuyun.

Gerçek Linux terminalinde No space left on device hatası, yüzde 100 alan kullanımı, sıfır kullanılabilir alan ve yüzde 1 inode kullanımı. — Linux terminaliYazma hatasını alan ve inode sonuçlarıyla eşleştirin
Hata mesajını okuyun; aynı dosya sisteminde df -hT ve df -i sonuçlarını karşılaştırın.

Hata mesajını tanıyın — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliYazma hatasını alan ve inode sonuçlarıyla eşleştirin
Hata mesajını okuyun; aynı dosya sisteminde df -hT ve df -i sonuçlarını karşılaştırın.

Gerçek örnekte yalnız ayrı test dosya sistemi dolduruldu: ekranda 56M kapasite, 55M kullanım, 0 kullanılabilir alan ve %100 doluluk göründü. Inode kullanımı ise 18 / 16384, yani ekranda %1 idi. Yeni dosyaya yazma denemesi “No space left on device” hatası ve başarısız işlem koduyla bitti. Bu, alan doluluğu ile inode doluluğunun farklı olduğunu gösterir; ana sistem bölümünü doldurmak gerekmedi.

Birlikte gördüğünüz durum	Sonraki adım
Alan dolu, inode kullanılabilir	Büyük klasörleri bulun.
GB boş görünüyor, `IFree` sıfır veya `IUse%` %100	Çok sayıda küçük dosyayı inceleyin.
`df` dolu diyor, `du` çok daha az gösteriyor	Silinmiş ama açık dosyaları ve ölçüm kapsamını kontrol edin.
Alan ve inode yeterli ama belirli kullanıcı yazamıyor	Hesap/proje kotası, dosya sistemi türü ve tam hata mesajını inceleyin. `Disk quota exceeded`, `Permission denied` ve `Read-only file system` farklı sorunlardır.

df -i bazı dosya sistemlerinde anlamlı bir sabit inode kapasitesi göstermez; - veya sıfır görmek tek başına “inode dolu” demek değildir. tmpfs, RAM destekli ayrı bir dosya sistemidir; oradaki doluluğu ana diskten dosya silerek çözemeyebilirsiniz. Konteyner, ağ diski veya özel depolama kullanıyorsanız ilgili katmanın sınırlarını ayrıca kontrol edin.

2. En çok yer kaplayan klasörü bulun

İlk adımdaki TARGET değerini esas alın. Değer / ise aşağıdaki ilk komutla başlayın. Farklı bir bağlama noktası gördüyseniz / yerine onu yazın:

sudo du -x -h --max-depth=1 -- / | sort -h

du, erişebildiği dosya ve klasörlerin kullandığı alanı toplar. -x, taramanın başka bir dosya sistemine geçmesini önler. --max-depth=1, yalnız ilk seviyedeki klasörlerin özetini gösterir. Son satırlarda büyük klasörleri arayın; toplam satırını ayrıca bir dosya gibi saymayın.

Örneğin en büyük klasör /var çıktıysa aynı ölçümü bu klasörde yapın:

sudo du -x -h --max-depth=1 -- /var | sort -h

Aynı yöntemle /var/log, /var/cache veya kendi uygulamanızın veri klasörüne ilerleyin. Bir klasörün büyük olması, içeriğinin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Hata veya erişim uyarılarını gizlemeyin; okunamayan klasörler toplamı eksik bırakır. Çok sayıda dosya varsa tarama uzun sürebilir ve disk okuma yükünü artırabilir; bütün diski tekrar tekrar taramayın.

Gerçek du çıktısında cache klasörünün 55M kullanımı ve ls -lh çıktısında disposable-demo.bin dosyasının 55M boyutu. — Linux terminaliBüyük klasörden belirli dosyaya ilerleyin
Önce du ile dizinleri karşılaştırın; ardından karar vermeden önce aday dosyanın bilgisini inceleyin.

Alanı kullanan klasörü bulun — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliBüyük klasörden belirli dosyaya ilerleyin
Önce du ile dizinleri karşılaştırın; ardından karar vermeden önce aday dosyanın bilgisini inceleyin.

Demoda du çıktısı, test dosya sistemindeki cache klasöründe yaklaşık 55M kullanım gösterdi. Bunun nedeni yalnız rehber için oluşturulmuş disposable-demo.bin dosyasıydı. cache adı taşıyan her klasör veya .bin uzantılı her dosya güvenle silinebilir anlamına gelmez; bu dosyanın içeriği ve amacı önceden biliniyordu.

`df` ile `du` neden farklı sonuç verir?

df, dosya sisteminin genel doluluğunu; du, taradığı dosyaların kullandığı alanı gösterir. Aynı klasörü ve aynı dosya sistemini karşılaştırdığınızdan emin olun. Silinmiş ama açık dosyalar, dosya sistemi üstverileri, erişilemeyen klasörler ve başka bir bağlama noktasının altında kalan dosyalar fark oluşturabilir.

ls -lh ise dosyanın görünen uzunluğunu gösterir. Özellikle sparse dosyalarda bu değer, diskte gerçekten ayrılan alandan büyük olabilir. Bir dosyayı karşılaştırmak için du -h -- /tam/dosya/yolu kullanabilirsiniz. Aktif bağlama noktalarını sırf sayı eşitlemek için kaldırmayın.

Demoda alan nasıl geri kazanıldı?

Dosya kaldırmadan önce güvenli temizlik koşullarını kontrol edin. Aşağıdaki işlem yalnız içeriği bilinen ve bu çalışma için oluşturulmuş tek dosyaya uygulandı.

Gerçek terminalde yalnız disposable-demo.bin dosyasının kaldırılması, Write test passed metninin dosyadan okunması ve alan kullanımının yüzde 1’e düşmesi. — Linux terminaliTemizlikten sonra yazmayı ve boş alanı doğrulayın
Yalnız belirlenen demo dosyası kaldırıldı; ardından aynı klasöre yeniden yazma denendi.

Yazılan içeriği geri okuyun — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliTemizlikten sonra yazmayı ve boş alanı doğrulayın
Yalnız belirlenen demo dosyası kaldırıldı; ardından aynı klasöre yeniden yazma denendi.

Görselli örnekte yalnız önceden oluşturduğumuz cache/disposable-demo.bin demo dosyası kaldırıldı. Sonraki yazma denemesi başarılı oldu ve dosya okununca Write test passed metni görüldü. Aynı test dosya sisteminde kullanım %100’den %1’e indi. Bu sonuç gerçek müşteri yedeği veya süresi dolmuş uygulama önbelleği temizlendiği anlamına gelmez; kaldırılan dosya yalnız kontrollü örnekti. Güvenli temizlik bölümündeki APT, DNF ve journal yöntemlerini kendi sunucunuzda bulduğunuz nedene göre değerlendirin.

Adım adım videoDisk alanını açma: gerçek terminal kaydı

Kök disk doldurulmadan ayrılmış test dosya sisteminde hata, dosya tespiti ve yeniden yazma kontrolü. Kayıt 1× hızda; bekleme aralıkları korunmuştur.

Adımları kendi hızınızda takip etmek için videoyu duraklatabilirsiniz.

Videonun yazılı anlatımını okuyun

Kaydın yazılı anlatımı

Ayrı test dosya sistemindeki klasöre yazma denenir; terminal “No space left on device” hatasını gösterir.
df -hT ile alanın %100 dolu olduğu, df -i ile kullanılabilir inode bulunduğu görülür.
du, cache klasöründeki yaklaşık 55M kullanımı gösterir. ls -lh ile yalnız bu çalışma için oluşturulmuş disposable-demo.bin incelenir.
Silinebileceği önceden bilinen yalnız bu demo dosyası kaldırılır.
Aynı konuma tekrar yazılır; cat ile Write test passed içeriği okunur. Son df ölçümünde kullanım %1 olur.

3. GB boş ama inode doluysa

Inode, dosyanın sahibi ve izinleri gibi bilgileri tutan kayıttır. Çok sayıda küçük önbellek dosyası, oturum dosyası veya kuyruk kaydı, toplam boyutu küçük olsa bile yeni dosya oluşturmayı engelleyebilir.

Önce dolu dosya sisteminin bağlama noktasında dosya sayısıyla ilişkili yoğunluğu ölçün. Örnekte / yazılmıştır; kendi TARGET değerinizi kullanın:

sudo du --inodes -x --max-depth=1 -- / | sort -n

En yüksek sayının çıktığı klasörde aynı komutu tekrarlayın. Örneğin sonuç /var klasörünü işaret ediyorsa:

sudo du --inodes -x --max-depth=1 -- /var | sort -n

Gerçek touch hatası ve df çıktıları; 28M boş alana karşılık 128 inode kaydının tamamı dolu, IFree 0 ve IUse% 100. — Linux terminaliBoş alan varken oluşan hatayı inode ile açıklayın
Aynı No space left on device mesajı bu kez boş alan bulunmasına rağmen görülüyor.

Önce boş alanı görün — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliBoş alan varken oluşan hatayı inode ile açıklayın
Aynı No space left on device mesajı bu kez boş alan bulunmasına rağmen görülüyor.

Gerçek ölçümde inode dosya sisteminde 28M kapasitenin yalnız 40K kadarı kullanılıyordu; kullanılabilir alan 28M, alan doluluğu %1 idi. Buna karşılık 128 inode’un tamamı kullanılmıştı: IUse% %100. Yeni dosya oluşturma denemesi “No space left on device” hatasıyla başarısız oldu.

Demoda yalnız bu çalışma için oluşturulan 113 adet old-demo-*.tmp dosyasının değişiklik zamanı sekiz gün öncesine ayarlandı. Bu, gerçek bir uygulamanın dosyaları süresi dolmuş olarak işaretlediği anlamına gelmez. Aşağıdaki salt okunur seçim, yalnız test klasörünün ilk seviyesindeki bu ada uyan normal dosyaları listeler:

find /mnt/dchost-disk-demo-inodes/cache -xdev -maxdepth 1 -type f -name 'old-demo-*.tmp' -mtime +7 -print

Gerçek find çıktısında old-demo adını taşıyan beş örnek dosya ve aynı ölçütlere uyan 113 dosyanın sayımı. — Linux terminaliSilmeden önce aday dosyaları listeleyin ve sayın
Örnek dosya adlarını görün; silme işlemine geçmeden önce aynı ölçütlerle kaç dosyanın seçildiğini kontrol edin.

Örnek adları kontrol edin — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliSilmeden önce aday dosyaları listeleyin ve sayın
Örnek dosya adlarını görün; silme işlemine geçmeden önce aynı ölçütlerle kaç dosyanın seçildiğini kontrol edin.

GNU find içindeki -mtime +7, son değişiklikten bu yana en az 8 × 24 saat geçmiş dosyaları seçer. Süre tam 24 saatlik dönemlerle hesaplanır; +7, bu dönemlerin sayısının 7’den büyük olmasını ister. Bu, “son 7 gün kullanılmayan her şey” anlamına gelmez. Dosyanın yaşı, adı veya .tmp uzantısı tek başına silme izni değildir.

Gerçek denemede seçim önce listelendi ve sayıldı; ardından yalnız bu bilinen demo dosyaları aynı koşullarla kaldırıldı. Güncel active-demo.tmp ve ayrı uploads/keep-demo.txt örnekte korunacak dosyalardır. Kendi sunucunuzda bu seçimi rastgele bir klasöre uyarlayıp toplu silme çalıştırmayın.

Gerçek seçici find silme işlemi, korunan active-demo.tmp ile yeni oluşturulan new-demo.txt ve inode kullanımının yüzde 13’e düştüğünü gösteren df -i çıktısı. — Linux terminaliYeni dosyanın oluştuğunu ve inode açıldığını doğrulayın
Seçilen eski demo dosyaları kaldırıldı; yeni dosya oluşturma işlemi aynı klasörde tekrarlandı.

Korunan ve yeni dosyayı birlikte kontrol edin — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliYeni dosyanın oluştuğunu ve inode açıldığını doğrulayın
Seçilen eski demo dosyaları kaldırıldı; yeni dosya oluşturma işlemi aynı klasörde tekrarlandı.

Yalnız seçilmiş 113 demo dosyası kaldırıldıktan sonra 36 baytlık active-demo.tmp yerinde kaldı ve new-demo.txt başarıyla oluşturuldu. Son ölçümde inode kullanımı 16 / 128 (%13), boş inode sayısı 112 oldu. Bu sonuç, GB kapasitesiyle dosya kaydı kapasitesinin ayrı denetlenmesi gerektiğini gösterir.

Silinecek dosyaların hangi uygulamaya ait olduğunu belirleyin. Uygulamanın süresi dolmuş önbellek/oturum temizleme yöntemini veya kuyruk yönetimini kullanın. Yalnız dosya sayısı çok diye posta kuyruğunu, oturumları veya uygulama verisini topluca silmeyin; teslim edilmemiş e-posta, aktif oturum ve iş kaydı kaybolabilir.

Temizlikten sonra aynı df -i -- "$CHECK_PATH" komutuyla IFree değerinin arttığını doğrulayın. Inode sorunuysa yalnız büyük tek bir dosyayı silmek yeterli olmayabilir. Yeni küçük dosyaları üreten işi ve saklama süresini düzeltmezseniz sorun geri gelir.

4. Dosyayı sildiniz ama disk alanı boşalmadıysa

Bir program dosyayı açık tutarken dosya adı silinirse, program aynı dosyaya erişmeye devam edebilir. Dosya klasör listesinde görünmez; ancak son açık bağlantı kapanana kadar kullandığı alan geri dönmeyebilir.

Sunucuda lsof zaten varsa aşağıdaki salt okunur komutla bu dosyaları listeleyin:

sudo lsof +L1

Araç kurulu değilse dolu dosya sistemine hemen paket kurmaya çalışmayın. Önce diğer ölçümleri alın ve gereken aracı kontrollü bakım kapsamında hazırlayın.

Gerçek terminalde 20M demo dosyası silindikten sonra df 21M kullanımı, du 44K kullanımı ve lsof çıktısında 20MiB açık dosya ile NLINK 0. — Linux terminaliSilme sonrası df ve du farklıysa açık dosyaları inceleyin
Dosyanın adı kaldırılmış olsa da onu açık tutan süreç disk alanını kullanmaya devam edebilir.

df ile du aynı şeyi ölçmez — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliSilme sonrası df ve du farklıysa açık dosyaları inceleyin
Dosyanın adı kaldırılmış olsa da onu açık tutan süreç disk alanını kullanmaya devam edebilir.

Bu demoda yalnız bizim başlattığımız geçici bir program, 20 MiB’lık held-demo.log dosyasını açık tutuyordu. Dosya adı silindikten sonra df hâlâ yaklaşık 21M kullanım ve %37 doluluk gösterirken, du aynı test dosya sisteminde yalnız 44K buldu.

lsof satırında SIZE/OFF=20971520, NLINK=0 ve (deleted) işareti görüldü.

Sütun	Ne işe yarar?
`COMMAND` ve `PID`	Dosyayı açık tutan program ve süreç numarası.
`FD`	Sürecin açık dosya tanımı; bir dosyanın birden fazla açık bağlantısı olabilir.
`SIZE/OFF`	Kaydın türüne göre boyut veya konum bilgisi; her satırı ayrı disk kullanımı gibi toplamayın.
`NLINK` / `NAME`	Sıfır bağlantı sayısı ve çoğunlukla `(deleted)` işareti. Dosyanın hangi dosya sistemine ait olduğunu da eşleştirin.

İlgili sürecin hangi uygulama veya servise ait olduğunu bulun.
Günlük dosyasıysa uygulamanın desteklediği günlük dosyasını yeniden açma veya arşivleyip yenisine geçme yöntemini kullanın. Her serviste reload aynı işi yapmaz.
Yeniden başlatma gerekiyorsa etkisini ve bakım zamanını değerlendirin; yalnız ilgili servisi hedefleyin.
Açık dosya kaydının kalktığını ve aynı dosya sisteminde kullanılabilir alanın arttığını kontrol edin.

kill -9, sunucuyu yeniden başlatma veya /proc/.../fd/... dosyasını boşaltma genel temizlik yöntemi değildir. Özellikle veritabanı dosyalarında bunlar veri kaybına neden olabilir. Listede (deleted) bulunması da her satırın sorunlu olduğu anlamına gelmez; bazı uygulamalar geçici dosyaları bu şekilde kullanır.

Gerçek systemctl stop komutu yalnız dchost-disk-demo-writer.service için çalıştırılıyor; ardından df 48K ve yüzde 1 kullanım, du 44K gösteriyor. — Linux terminaliYalnız ilgili demo süreci kapatıp alanı kontrol edin
Bu örnekte sadece dosyayı açık tutan özel test servisi durduruldu.

Komuttaki servis adını kontrol edin — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliYalnız ilgili demo süreci kapatıp alanı kontrol edin
Bu örnekte sadece dosyayı açık tutan özel test servisi durduruldu.

Yalnız bu örnek için oluşturulan dchost-disk-demo-writer.service durdurulup açık dosya kapandığında df yaklaşık 48K kullanım, %1 doluluk ve 55M kullanılabilir alan gösterdi; du 44K kaldı. Küçük fark, bu iki ölçümün bütünüyle aynı şeyi saymadığını da gösterir. Gerçek müşteri web veya veritabanı servisi durdurulmadı. Kendi sunucunuzda örnekteki servis adını aramayın; dosyayı tutan kendi uygulamanızı belirleyin.

5. Neleri güvenli biçimde temizleyebilirsiniz?

Önce hangi verinin silinebilir olduğunu belirleyin. İhtiyaç duyduğunuz kayıt ve yedeği başka bir disk ya da sunucuda doğrulayın. Dolu bölümde yeni ZIP/yedek üretmek sorunu büyütebilir. Aynı dosya sistemi içinde dosyayı başka klasöre taşımak alan açmaz.

Bulduğunuz veri	İzlenecek yol
İndirilmiş işletim sistemi paketleri	Dağıtımın paket önbelleği temizleme komutunu kullanın. Bu, kurulu yazılımı kaldırmak değildir.
Eski sistem günlükleri	Saklama ihtiyacını ve arşivi kontrol edip `journalctl` veya mevcut logrotate politikasını kullanın.
Uygulama önbelleği ve oturum dosyaları	Uygulamanın kendi bakım yöntemini kullanın; aktif oturum ve kuyruklara dikkat edin.
Eski yedek arşivleri	Başka konumdaki kullanılabilir kopyayı doğrulayın; yedek zincirinin parçasını tek başına silmeyin.
Veritabanı, Docker volume veya müşteri yüklemeleri	Veri sahipliğini ve bağımlılıkları belirleyin. Rastgele dosya silmek yerine ilgili yazılımın bakım yöntemini planlayın.

Paket önbelleğini temizleme

Önce boyutu ölçün. Ubuntu/Debian ve APT kullanan bir sunucuda:

sudo du -sh -- /var/cache/apt/archives

Bu klasör gerçekten yer kaplıyorsa, devam eden paket kurulum/güncellemesi yoksa ve indirilmiş paket arşivlerine ihtiyacınız kalmadıysa:

sudo apt-get clean

Komut indirilen paket arşivlerini temizler; kurulu paketleri kaldırmaz. Yeniden kurulum için paketlerin tekrar indirilmesi gerekebilir. autoremove, upgrade ve dist-upgrade farklı işlemlerdir; disk temizliği diye gelişigüzel çalıştırmayın.

DNF kullanan AlmaLinux/Rocky Linux gibi sistemlerde indirilen paketler için karşılık sudo dnf clean packages komutudur. APT ve DNF komutlarını aynı sunucuda peş peşe uygulamayın; kendi dağıtımınızın yöntemini seçin.

Sistem günlüklerini küçültme

Önce journal boyutunu okuyun:

sudo journalctl --disk-usage

Gerekli olay kayıtları dışarıda saklanmışsa ve saklama politikanız uygunsa, örneğin 14 günden eski arşivlenmiş journal dosyalarını kaldırmak için:

sudo journalctl --vacuum-time=14d
sudo journalctl --disk-usage

Bu işlem eski günlükleri siler; geri alma komutu yoktur. 14d her sunucu için doğru saklama süresi değildir. Vacuum yalnız arşivlenmiş journal dosyalarını temizler; --disk-usage etkin dosyaları da saydığı için değer sıfıra inmeyebilir. Hiç uygun arşiv yoksa alan kazandırmayabilir. --rotate, etkin günlükleri arşivler ve yeni dosya açar; dolu bir sistemde bunu da koşulsuz çözüm gibi kullanmayın.

Metin günlükleri için logrotate kuruluysa sudo logrotate --debug /etc/logrotate.conf, planı günlükleri değiştirmeden incelemeye yardımcı olur. --force ile aynı işlem değildir. Aktif log dosyalarını silmeyin; yeniden açma yöntemi uygulamaya göre değişir. Sürekli büyümeyi ilgili hata ve saklama politikasıyla çözün. Journald'ın SystemMaxUse ve SystemKeepFree ayarları kapasite planlamasında kullanılabilir; bunlar bütün sunucudaki dosyaları temizleyen ayarlar değildir.

Tek bir gereksiz dosyayı kaldırma

Yolunu ve içeriğini doğruladığınız, bir program tarafından açık tutulmayan bağımsız bir eski arşiv için önce ls -lh -- /tam/dosya/yolu ile tam hedefi kontrol edin. Başka konumdaki gerekli kopya doğrulandıysa sudo rm -i -- /tam/dosya/yolu yalnız o dosya için onay ister. Örnek yolu aynen çalıştırmayın. Joker karakter (*) veya toplu rm -rf eklemeyin.

6. Disk doluluk uyarısı kurun

Disk dolmadan haber almak için alanı ve inode kullanımını birlikte izleyin. Örneğin %85 başlangıç eşiği olabilir; hızlı büyüyen küçük bir bölümde daha erken uyarı gerekebilir. Yalnız yüzdeyi değil boş GB'ı ve dolma hızını da izleme planınıza katın. /var, /backup veya ayrı veri diskleri için ilgili yolları ayrıca kapsayın.

Systemd kullanan sunucularda aşağıdaki örnek, seçilen yolu beş dakikada bir ölçüp yerel sistem günlüğüne OK, WARNING veya ERROR kaydı yazar. E-posta, SMS veya Telegram göndermez. Uykudayken de bildirim almak için bu kaydı merkezi izlemeye bağlayın veya bu ölçümleri sunucu dışından takip eden sisteminizde uyarı kuralı tanımlayın. Yerel günlüğün yazılamadığı tam dolulukta, dış izleme özellikle önemlidir.

Kontrol betiğini hazırlayın

Bu adımlar sunucuya bir kontrol betiği ve iki systemd birimi ekler; dosya temizlemez veya web/veritabanı servisini yeniden başlatmaz. Bash, GNU df, awk, logger ve systemd gerekir. Aynı adla bir dosya/birim zaten varsa üzerine yazmayın; mevcut izlemeyi yöneten kişiyle birleştirin.

Aşağıdaki bloğu sunucu terminaline tamamını birlikte yapıştırın. Son EOF satırı dosyayı bitirir. bash -n normalde çıktı vermez; hata verirse zamanlayıcıyı etkinleştirmeden önce düzeltin.

Kontrol betiğini göster ve kopyala

sudo tee /usr/local/sbin/dchost-disk-check >/dev/null <<'EOF'
#!/bin/bash
set -eu
export LANG=C LC_ALL=C

check_path=${DCHOST_DISK_CHECK_PATH:-/}
threshold_text=${DCHOST_DISK_THRESHOLD:-85}

report() {
    local priority=$1 message=$2
    printf '%s\n' "$message"
    logger --tag dchost-disk-check --priority "daemon.$priority" -- "$message"
}

if [[ ! $threshold_text =~ ^[0-9]{1,3}$ ]]; then
    report err "ERROR: DCHOST_DISK_THRESHOLD must be an integer from 1 to 100."
    exit 1
fi
threshold=$((10#$threshold_text))
if (( threshold < 1 || threshold > 100 )); then
    report err "ERROR: DCHOST_DISK_THRESHOLD must be an integer from 1 to 100."
    exit 1
fi

if ! disk_values=$(df --output=pcent,ipcent,itotal -- "$check_path"); then
    report err "ERROR: Disk usage could not be read for path=$check_path."
    exit 1
fi
values=$(printf '%s\n' "$disk_values" | awk 'NR == 2 { print $1, $2, $3 }')
read -r blocks_text inodes_text inode_total <<< "$values"
blocks=${blocks_text%%%}
inodes=${inodes_text%%%}

if [[ ! $blocks =~ ^[0-9]+$ ]]; then
    report err "ERROR: Disk usage result is not numeric for path=$check_path."
    exit 1
fi

inode_label=not-reported
inode_warning=0
if [[ $inodes =~ ^[0-9]+$ && $inode_total =~ ^[0-9]+$ ]] && (( inode_total > 0 )); then
    inode_label="$inodes%"
    if (( inodes >= threshold )); then
        inode_warning=1
    fi
elif [[ $inodes != - && $inode_total != 0 ]]; then
    report err "ERROR: Inode usage result is invalid for path=$check_path."
    exit 1
fi

if (( blocks >= threshold || inode_warning == 1 )); then
    report warning "WARNING: path=$check_path space=$blocks% inodes=$inode_label threshold=$threshold%"
else
    report info "OK: path=$check_path space=$blocks% inodes=$inode_label threshold=$threshold%"
fi
EOF
sudo chmod 0755 /usr/local/sbin/dchost-disk-check
sudo bash -n /usr/local/sbin/dchost-disk-check

Hedefi ve zamanlamayı belirleyin

Aşağıdaki örnek / dosya sistemini %85 eşiğiyle izler. Ayrı bir veri diski için DCHOST_DISK_CHECK_PATH=/ satırındaki yolu kendi bağlama noktanızla değiştirin. Kontrol, seçilen yolun ait olduğu dosya sisteminin doluluğunu ölçer; aynı dosya sistemindeki her klasör için tekrar kurmanız gerekmez. Farklı dosya sistemlerini izlemek için ayrı birim adı ve ilgili yol kullanın; zamanlayıcıdaki Unit= değeri de ilgili servis adıyla eşleşmelidir.

sudo tee /etc/systemd/system/dchost-disk-check.service >/dev/null <<'EOF'
[Unit]
Description=DCHost disk and inode usage check

[Service]
Type=oneshot
Environment="DCHOST_DISK_CHECK_PATH=/"
Environment="DCHOST_DISK_THRESHOLD=85"
ExecStart=/usr/local/sbin/dchost-disk-check
StandardOutput=null
StandardError=journal
EOF
sudo tee /etc/systemd/system/dchost-disk-check.timer >/dev/null <<'EOF'
[Unit]
Description=Check disk and inode usage every five minutes

[Timer]
OnBootSec=2min
OnUnitActiveSec=5min
AccuracySec=30s
Unit=dchost-disk-check.service

[Install]
WantedBy=timers.target
EOF

Her iki dosya kaydedildikten sonra komutları sırayla çalıştırın. Biri hata verirse sonraki adıma geçmeden hatayı inceleyin. İlk çalıştırmanın kaydı oluşmalı; zamanlayıcı listesinde sonraki çalışma görünmelidir:

sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl start dchost-disk-check.service
sudo systemctl enable --now dchost-disk-check.timer
systemctl list-timers dchost-disk-check.timer --all --no-pager
sudo journalctl -t dchost-disk-check -n 10 --no-pager

WARNING, seçilen eşiklerden en az birine ulaşıldığını veya bu değerin aşıldığını; ERROR, ölçümün yapılamadığını gösterir. Ölçüm hatasını %0 kullanım saymayın. inodes=not-reported görünen dosya sisteminde inode uyarısı yapılamaz. Zamanlayıcının active olması tek başına son ölçümün başarılı olduğunu kanıtlamaz; kayıt zamanını ve sonucu okuyun.

Gerçek systemd zamanlayıcısı ve yerel journal çıktısında WARNING; alan yüzde 92, inode yüzde 1 ve eşik yüzde 85. — Linux terminaliZamanlayıcının ürettiği yerel uyarıyı görün
Otomatik kontrolün çalıştığını ve disk kullanımının belirlenen eşiği aştığını birlikte doğrulayın.

Sonraki kontrolü doğrulayın — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliZamanlayıcının ürettiği yerel uyarıyı görün
Otomatik kontrolün çalıştığını ve disk kullanımının belirlenen eşiği aştığını birlikte doğrulayın.

Gerçek demoda bu betik, servis ve zamanlayıcı dosyaları sunucuya kuruldu; hedef olarak ayrı test dosya sistemi, eşik olarak %85 seçildi. enable --now sonrasındaki ilk otomatik çalışma, günlükte WARNING, space=92%, inodes=1% ve threshold=85% değerlerini oluşturdu. Zamanlayıcı listesinde son ve sonraki çalışma da göründü.

Gerçek terminalde demo yük dosyasının kaldırılması, kontrol servisinin elle çalıştırılması, journal içinde yeni OK kaydı ve df sonucunda yüzde 1 alan kullanımı. — Linux terminaliTemizlikten sonra yeni kontrol sonucunu okuyun
Demo yük dosyası kaldırıldı; kontrol servisi bu kez elle çalıştırılarak sonuç hemen doğrulandı.

Kontrolü gerektiğinde elle çalıştırın — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliTemizlikten sonra yeni kontrol sonucunu okuyun
Demo yük dosyası kaldırıldı; kontrol servisi bu kez elle çalıştırılarak sonuç hemen doğrulandı.

Yalnız alarm denemesi için oluşturulan 50 MiB’lık threshold-demo.bin kaldırıldıktan sonra servis elle bir kez çalıştırıldı. Bu kontrol OK, space=1%, inodes=1% ve threshold=85% kaydı üretti. Böylece otomatik uyarı ve temizlik sonrasındaki ayrı elle kontrol doğrulandı. E-posta veya Telegram mesajı gönderilmedi; sonuç yerel journal kaydıdır. Yeniden başlatma sonrası çalışma ve uzun süreli izleme bu demoda test edilmedi.

7. Alan açıldıktan sonra sorunun çözüldüğünü doğrulayın

Başta seçtiğiniz aynı yolu kullanın. Yeni SSH oturumu açtıysanız önce CHECK_PATH değerini yeniden belirleyin:

df -hT -- "$CHECK_PATH"
df -i -- "$CHECK_PATH"
systemctl --failed --no-pager

Kontrol	Beklenen sonuç
Alan ve inode	Soruna neden olan değer gerilemiş, kullanılabilir kapasite oluşmuş.
Başta hata veren işlem	Kontrollü yeniden denemede artık aynı hatayı üretmiyor.
İlgili uygulama/servis	Beklenen veriye erişiyor ve normal işlevi çalışıyor.
Yeni günlük kayıtları	Aynı saatli yeni `No space left on device` hatası oluşmuyor.
Bir süre sonraki ölçüm	Kullanım hemen yeniden dolmuyor; gereksiz veri üretimi durdurulmuş.

systemctl --failed listesinin boş olması, uygulamanın bütün işlevlerinin çalıştığını kanıtlamaz. Veritabanı durduysa yalnız boş alan oluştu diye otomatik olarak sağlıklı kabul etmeyin; kendi günlük ve kurtarma adımlarını kontrol edin. Ödeme veya e-posta gönderimi gibi işlemleri sonucu belirsizken tekrar tekrar çalıştırmayın.

Gerçek son kontrolde kök disk yüzde 6, iki demo dosya sistemi yüzde 1 alan kullanımı; SSH active ve systemctl başarısız birim listesinde sıfır sonuç. — Linux terminaliAlan, inode ve temel servis kontrolünü tamamlayın
İşlem sonunda aynı bağlama noktalarını kontrol edin; servis durumunu da ayrı değerlendirin.

Aynı disklerde son değerleri okuyun — yukarıdaki ekranın yakından görünümü — Linux terminaliAlan, inode ve temel servis kontrolünü tamamlayın
İşlem sonunda aynı bağlama noktalarını kontrol edin; servis durumunu da ayrı değerlendirin.

Son ekranda iki test dosya sisteminin alan kullanımı %1, inode kullanımları ise sırasıyla %1 ve %13 olarak doğrulandı. Alan ve inode hatası veren yazma işlemleri artık başarılıydı. Ana sistem bölümünde 38G kapasite, yaklaşık 2.2G kullanım, 36G kullanılabilir alan ve %6 doluluk görüldü; SSH active, hata durumundaki systemd birim sayısı 0 idi.

Temizlikten önce korunacak üç test dosyasının SHA-256 değerleri başlangıçla karşılaştırıldı ve aynı oldukları doğrulandı. Bunlar gerçek müşteri dosyaları değildi; bu rehberin test imajlarının içindeydi. Kurtarma kontrolü tamamlandıktan sonra yalnız bizim oluşturduğumuz alarm betiği, iki systemd birimi ve etkinleştirme bağlantısı kaldırıldı. Test dosya sistemleri normal biçimde ayrıldı, loop bağlantıları kapatıldı ve bu çalışmanın test imajları, dosyaları ve klasörleri temizlendi. Dolayısıyla hash ile kontrol edilen örnek dosyalar da çalışma sonunda test imajlarıyla birlikte kaldırıldı.

Son temizlikten sonra ana sistem bölümünün doluluğu yine %6, inode kullanımı %3 olarak ölçüldü; başlangıçtaki inode kullanım sayısı korundu. SSH active kaldı ve hata durumundaki birim sayısı yine 0 idi. Bu sonuçlar ayrı demo ortamındaki işlemleri doğrular; gerçek müşteri verisinin kurtarıldığı anlamına gelmez.

Değişiklik işe yaramazsa veya geri dönmek isterseniz

Salt okunur df, du, findmnt ve lsof ölçümlerinin geri alınması gerekmez. Silinen dosyayı ancak uygun yedekten geri getirebilirsiniz. Bu nedenle temizliği küçük, hedefi bilinen işlemlerle yapın; her adımın ardından aynı ölçümü tekrarlayın.

Uygulama veya günlük politikasını değiştirdiyseniz önceki ayarınızı saklayın ve yalnız o değişikliği geri alın. Alarmı kaldırmak için önce zamanlayıcıyı durdurun:

sudo systemctl disable --now dchost-disk-check.timer

Ardından yalnız bu rehber için oluşturduğunuz .service, .timer ve betik dosyalarını kaldırıp sudo systemctl daemon-reload çalıştırın. Önceden var olan başka izleme dosyalarını silmeyin. Geçici demo ortamının kapatılması, gerçek müşteri sunucusunda disk veya disk bölümü kaldırmanız gereken bir adım değildir.

Alan ihtiyacı kalıcı olarak büyüdüyse paket yükseltme veya ayrı depolama planlayın. Pakette disk artması, bölümün ve dosya sisteminin kendiliğinden büyüdüğünü kanıtlamaz. Dosya sistemi türüne ve disk düzenine uygun genişletme gerekir. mkfs, rastgele bölümleme komutu veya ext4 ayrılmış blok oranını sıfırlamak disk temizliği yöntemi değildir.

Destek talebine ne eklemelisiniz?

DCHost müşteri portalından destek talebi açarken hizmeti, saat dilimiyle hata zamanını, hata veren işlemi ve tam hata mesajını yazın. İlgili findmnt, df -hT, df -i ve kısa du sonuçlarını; gerekiyorsa ilgili lsof satırını ekleyin. Son değişiklikleri ve temizlediğiniz veri türünü belirtin.

Herkese açık paylaşımda sunucu adı, IP, kullanıcı adı ve özel dosya yollarını gizleyin. Parola, SSH anahtarı, veritabanı içeriği veya müşteri dosyalarını göndermeyin.

Sık sorulan sorular

Linux diski dolu görünüyor ama boş GB var; neden dosya oluşmuyor?

Inode tükenmiş olabilir. Aynı hedefte df -i ile IFree ve IUse% değerlerini kontrol edin. Inode yeterliyse hesap kotası, ayrı bağlama noktası ve tam hata mesajıyla devam edin. Inode bölümündeki sayı odaklı tarama, çok sayıda küçük dosyanın biriktiği klasörü bulmaya yardımcı olur.

Dosyayı sildim, neden disk alanı boşalmadı?

Dosya bir program tarafından açık tutuluyor olabilir. sudo lsof +L1 çıktısını ilgili dosya sistemiyle eşleştirin. Açık dosya bölümündeki kontrollü işlemden sonra son açık bağlantı kapanınca alan geri dönebilir. Dosyanın başka hard linkleri olması veya farklı dosya sistemini ölçmeniz de sonucu etkiler.

`/tmp` veya `/var/log` klasörünün tamamını silebilir miyim?

Hayır. Çalışan uygulamalar, oturumlar, soketler veya teşhis için gereken kayıtlar bulunabilir. Dosyanın sahibini ve saklama politikasını belirleyin; işletim sisteminin veya ilgili uygulamanın temizleme yöntemini kullanın.

Disk %100 görünüyorsa sunucuyu yeniden başlatmak çözüm mü?

Kalıcı veri, inode veya kota sorununu çözmez; yeniden başlayan servisler gerekli dosyayı yazamayabilir. Önce nedeni belirleyin. Açık dosya sorununda bile yalnız ilgili uygulamanın desteklenen yeniden açma veya bakım işlemini değerlendirin.

Paket yükseltirsem inode ve disk sorunu kesin çözülür mü?

Hayır. Gereksiz dosya üretimi devam edebilir; bölüm ve dosya sistemi genişletmesi ayrıca gerekebilir. İhtiyacı ölçüp yeni kapasitenin sunucu içinde göründüğünü doğrulayın. Inode kapasitesinin nasıl değişeceği dosya sistemi ve genişletme yöntemine bağlıdır.

RAM yetersizliği disk doluluğundan farklıdır. Killed, Out of memory veya kendiliğinden kapanan servisler görüyorsanız Linux OOM ve swap rehberinden devam edin. Swap dosyası diskten yer ayırır; disk doluyken alan planlamadan swap oluşturmayın.

Diskte boş alan olması, uygulamanın depolama işlemlerini beklemediği anlamına gelmez. Alan ve inode kullanımı normal olduğu hâlde load average yüksekse CPU kullanımıyla I/O beklemesini ayırın. Yalnız yük ortalamasına bakarak dosya silmeyin veya işlemci paketini yükseltmeyin.

1. Hata hangi dosya sisteminde?​

2. En çok yer kaplayan klasörü bulun​

df ile du neden farklı sonuç verir?​

Demoda alan nasıl geri kazanıldı?​

Kaydın yazılı anlatımı​

3. GB boş ama inode doluysa​

4. Dosyayı sildiniz ama disk alanı boşalmadıysa​

5. Neleri güvenli biçimde temizleyebilirsiniz?​

Paket önbelleğini temizleme​

Sistem günlüklerini küçültme​

Tek bir gereksiz dosyayı kaldırma​

6. Disk doluluk uyarısı kurun​

Kontrol betiğini hazırlayın​

Hedefi ve zamanlamayı belirleyin​

7. Alan açıldıktan sonra sorunun çözüldüğünü doğrulayın​

Değişiklik işe yaramazsa veya geri dönmek isterseniz​

Destek talebine ne eklemelisiniz?​

Sık sorulan sorular​

Linux diski dolu görünüyor ama boş GB var; neden dosya oluşmuyor?​

Dosyayı sildim, neden disk alanı boşalmadı?​

/tmp veya /var/log klasörünün tamamını silebilir miyim?​

Disk %100 görünüyorsa sunucuyu yeniden başlatmak çözüm mü?​

Paket yükseltirsem inode ve disk sorunu kesin çözülür mü?​

İlgili rehberler​

Teknik kaynaklar​